امتیاز مقاله علمی پژوهشی برای ارتقای اساتید و پیشرفت علمی کشور حیاتی است و معیاری کلیدی برای سنجش توانمندی پژوهشگران در دنیا است. این امتیاز نشان دهنده کیفیت و تاثیرگذاری پژوهش ها در حل مسائل واقعی جامعه است. بدون کسب این امتیازها، امکان حضور موثر در جمع بین المللی دانشمندان میسر نیست. بنابراین، سرمایه گذاری هدفمند برای افزایش این امتیازها باید در اولویت سیاست های پژوهشی قرار گیرد.
امتیاز مقاله علمی پژوهشی
امتیاز مقاله علمی پژوهشی مهمترين عامل برای ارتقای مرتبه اساتید دانشگاه ها محسوب می شود. فرآيند ارتقا از استادياری به دانشياری و سپس استادی، مستقيما به تعداد و كيفيت مقالات منتشر شده وابسته است. هرچه امتياز كسب شده از انتشار مقالات در مجلات معتبر بين المللی بالاتر باشد، مسير ارتقای علمی اساتيد هموارتر خواهد بود. اين سيستم ارزيابی اگرچه گاهی مورد نقد قرار می گيرد، اما تلاش دارد تا سطح علمی اعضای هيات علمی را در ترازی جهانی مورد سنجش قرار دهد.
امتياز مقاله علمی پژوهشی صرفا برای پيشرفت فردی اساتيد نيست، بلكه موتور محرك پيشرفت علمی كل كشور به حساب می آيد. انتشار مقالات پرمی از سوی پژوهشگران ايرانی، باعث افزايش visibility علمی ايران در پايگاه های استنادی معتبر مانند Scopus و Web of Science می شود. اين حضور پررنگ، زمينه ساز همكاري های بين المللی، جذب سرمايه های علمی و در نهايت حل مسائل صنعتی و اجتماعی كشور با استفاده از دانش روز خواهد شد.
امتياز مقاله علمی پژوهشی يك معيار كمّی برای سنجش توانمندی پژوهشگران در سطح جهان است. شاخص هايی مانند تعداد استنادات، ضريب تاثير (Impact Factor) مجله و امتياز اكتسابی از مقاله، نشان می دهد كه يك پژوهش تا چه ميزان توانسته بر جامعه علمی جهانی تأثير بگذارد. اگرچه اين معيارها تنها راه سنجش نيستند، اما به دليل عينيت و قابليت مقايسه، به ابزاری استاندارد برای ارزيابی خروجی پژوهش در دنيا تبديل شده اند.
جدول امتیاز مقاله علمی پژوهشی
در جدول زیر با اولویت قرار دادن نویسنده اصلی مقاله علمی پژوهشی به تقسیم امتیازات مقاله بین نویسندگان می پردازیم.
| تعداد نویسندگان | سهم هر نویسنده | ضریب کل | |
| ———– | نویسنده اول | سایر نویسندگان | ———– |
| 1 نویسنده | 100 % | ———– | 100 % |
| 2 نویسنده | 90 % | 60 % | 150 % |
| 3 نویسنده | 80 % | 50 % | 180 % |
| 4 نویسنده | 70 % | 40 % | 190 % |
| 5 نویسنده | 60 % | 30 % | 170 % |
| بیشتر از 5 نویسنده | 50 % | ۱۲۵% تقسیم بر هر کدام | 175 % |
مشاوره نگارش مقاله علمی پژوهشی
برای مشاوره تخصصی در زمینه نگارش مقاله علمی پژوهشی، می توانید با تیم مجرب و کار آزموده مجموعه ماد دانش پژوهان تماس بگیرید. این مرکز با بهره گیری از متخصصین حرفه ای، شما را در تمامی مراحل نگارش، تدوین و انتشار مقالات علمی در معتبر ترین ژورنال های داخلی و بین المللی همراهی می کند و تجربه ای مطمئن و موفق را برای شما رقم می زند.
برای دریافت مشاوره و خدمات سفارش نگارش پروپوزال و پایان نامه می توانید با موسسه ماد دانش پژوهان تماس حاصل فرمایید:
شماره تماس:
ارسال پیام واتساپ:
بررسی شاخص های تأثيرگذار بر امتياز
شاخص استناد یا Citation به عنوان یکی از بنیادی ترین معیارهای سنجش اعتبار یک مقاله علمی محسوب می شود. این شاخص بیانگر تعداد دفعاتی است که سایر پژوهشگران به یک مقاله ارجاع داده اند و مستقیما نشان دهنده میزان تأثیرگذاری و دیده شدن آن پژوهش در جامعه علمی است. هر چه تعداد استنادهای یک مقاله بیشتر باشد، ارزش و اعتبار علمی آن بالاتر رفته و امتیاز بیشتری برای نویسندگان آن به همراه دارد. استناد بالا نشان می دهد که پژوهش مذکور توانسته است توجه متخصصان را جلب کرده و به عنوان منبعی معتبر در تحقیقات بعدی مورد استفاده قرار گیرد.
ضریب تأثیر یا Impact Factor مجله، معیاری استاندارد برای ارزیابی اعتبار نشریات علمی است که توسط موسسه Clarivate Analytics محاسبه و منتشر می شود. این ضریب نشان دهنده میانگین تعداد استنادهای دریافتی مقالات یک مجله در یک بازه زمانی دو ساله است و به عنوان یک شاخص کلیدی برای مقایسه مجلات مختلف در یک حوزه تخصصی به کار می رود. مقالات منتشر شده در مجلات با ضریب تأثیر بالاتر، از اعتبار و امتیاز بیشتری برخوردار هستند و شانس دیده شدن و استناد دریافت کردن آنها نیز افزایش می یابد.
شاخص Q Ranking یا رتبه بندی Quartile، جایگاه یک مجله را در بین سایر مجلات هم حوزه خود مشخص می کند. این رتبه بندی مجلات را بر اساس ضریب تأثیر آنها به چهار دسته Q1 تا Q4 تقسیم می نماید که Q1 بالاترین رتبه و Q4 پایین ترین رتبه محسوب می شود. مقالات منتشر شده در مجلات Q1 از بالاترین امتیاز علمی برخوردارند و به عنوان با کیفیت ترین پژوهش ها شناخته می شوند. این رتبه بندی به پژوهشگران کمک می کند تا سطح مجله مورد نظر خود را ارزیابی کرده و بهترین گزینه را برای انتشار یافته های تحقیقاتی خود انتخاب نمایند.
تفاوت نویسنده اول و نویسنده مسئول
در یک مقاله علمی پژوهشی، نویسنده اول به عنوان فردی شناخته می شود که بیشترین سهم را در انجام تحقیق و نگارش مقاله داشته است. این شخص معمولا ایده پرداز اصلی پژوهش بوده و کارهای سنگین تحقیق مانند جمع آوری داده ها، تحلیل نتایج و نوشتن پیش نویس اولیه مقاله را بر عهده دارد. به همین دلیل، در سیستم های ارزیابی علمی، بیشترین امتیاز و اعتبار پژوهشی به نام نویسنده اول ثبت می شود و نام او در تمام استنادها به مقاله برجسته ترین جایگاه را دارد.
در مقابل، نویسنده مسئول نقشی کاملا متفاوت و مکمل دارد و وظیفه اصلی او مدیریت ارتباطات مقاله است. این شخص به عنوان رابط رسمی بین نویسندگان و مجله عمل کرده و تمام مراحل داوری، اصلاحات و مکاتبات اداری را پیگیری می کند. برخلاف تصور رایج، نویسنده مسئول امتیاز علمی بیشتری نسبت به سایرین دریافت نمی کند و صرفا به دلیل وظایف اجرایی و مسئولیت پاسخگویی به سوالات پس از انتشار، این عنوان را یدک می کشد.
ترتیب نویسندگان در میزان امتیاز مقاله
بر اساس ضوابط رایج در اکثر پایگاه های علمی و ارزیابی های پژوهشی، امتیاز یک مقاله به صورت مساوی بین تمام نویسندگان به جز نویسنده اول تقسیم نمی شود. برخلاف تصور عمومی که ترتیب را بی اثر می داند، در بسیاری از سیستم های امتیازدهی، نویسندگان دوم و سوم نیز به ترتیب اولویت، امتیازات متفاوتی دریافت می کنند. به عنوان مثال، نویسنده دوم نسبت به نویسنده پنجم از امتیاز بالاتری برخوردار است و این سلسله مراتب در رتبه بندی های علمی کاملا لحاظ می شود.
نکته حائز اهمیت این است که نقش و جایگاه نویسندگان در مقالات علمی صرفا به ترتیب نام آن ها وابسته است و این ترتیب بیانگر میزان مشارکت هر فرد در پژوهش می باشد. با استناد به جدول مذکور نیز می توان دریافت که گرچه نویسنده اول سهم اصلی را دارد، اما سایر نویسندگان به صورت پلکانی و بر اساس جایگاه خود در لیست نویسندگان، امتیازات متفاوتی کسب می کنند. بنابراین نمی توان گفت ترتیب نویسندگان هیچ تاثیری ندارد، بلکه این نظم دهی دقیقا مبنای اصلی ارزش گذاری مشارکت ها محسوب می شود.
تاثیر تعداد نویسندگان در امتیاز مقاله
تعداد نویسندگان یکی از عوامل کلیدی و تعیین کننده در میزان امتیازی است که به یک مقاله تعلق می گیرد. بر اساس جداول ارزشیابی موجود، هر چه تعداد نویسندگان افزایش پیدا کند، از امتیاز نهایی نویسنده اول کاسته می شود. این کاهش گاهی به قدری چشمگیر است که امتیاز نویسنده اصلی در مقالات پر نویسنده، می تواند نسبت به حالت ایده آل که تعداد نویسندگان محدود است، تا نصف یا حتی کمتر کاهش یابد. این قاعده به منظور جلوگیری از سو استفاده های علمی و افزایش تعادل در مشارکت ها وضع شده است.
از سوی دیگر، افزایش تعداد نویسندگان تاثیر منفی مستقیمی بر سهم هر یک از آن ها نیز دارد. در مقالاتی با نویسندگان بسیار زیاد، امتیاز دریافتی افراد به مراتب کاهش پیدا می کند و در برخی موارد خاص، این امتیاز به کمتر از نیم امتیاز برای هر فرد می رسد. این سیاست گذاری دقیق، انگیزه پژوهشگران را برای مشارکت های واقعی و موثر افزایش می دهد و از تشکیل گروه های تحقیقاتی بزرگ و بی کیفیت جلوگیری می کند. بنابراین، انتخاب تعداد مناسب نویسندگان یک تصمیم راهبردی در انتشار مقاله محسوب می شود.
تفاوت امتياز مقالات مستخرج پايان نامه
مقالات مستخرج از پایان نامه از جایگاه ویژه ای در سیستم های ارزشیابی علمی برخوردار هستند و معمولا امتیاز بالاتری نسبت به مقالات عادی دریافت می کنند. دلیل این تفاوت، فرآیند دقیق و سیستماتیکی است که در انجام پایان نامه طی می شود و شامل نظارت اساتید راهنما و مشاور، تصویب در شورای پژوهشی و دفاع نهایی می باشد. این نظارت چند لایه باعث می شود کیفیت پژوهش های انجام شده در قالب پایان نامه، عموما بالاتر از تحقیقات پراکنده و بدون ساختار مشخص باشد و به همین دلیل امتیاز بیشتری به آنها تعلق می گیرد.
نکته حائز اهمیت دیگر در امتیازدهی به مقالات مستخرج از پایان نامه، تعلق گرفتن امتیاز هم به دانشجو و هم به استاد راهنما می باشد. در این نوع مقالات، دانشجو به عنوان نویسنده اول شناخته شده و بیشترین امتیاز را دریافت می کند و استاد راهنما نیز به عنوان نویسنده مسئول از امتیاز قابل توجهی برخوردار می شود. این مشارکت دو جانبه باعث می شود انگیزه برای تولید مقالات با کیفیت افزایش یابد و همکاری علمی بین استاد و دانشجو تقویت گردد.
در مقابل، مقالات عادی که مستقیما توسط پژوهشگران و بدون ارتباط با پایان نامه نوشته می شوند، فرآیند ساده تری را طی کرده و نظارت کمتری بر آنها اعمال می شود. این مقالات اگرچه می توانند بسیار ارزشمند باشند، اما در ارزیابی های علمی معمولا امتیاز کمتری نسبت به مقالات مستخرج از پایان نامه دریافت می کنند. تفاوت دیگر در این است که در مقالات عادی، تمام امتیاز به نویسندگان تعلق می گیرد و خبری از امتیاز مضاعف برای هدایت و نظارت همانند پایان نامه نمی باشد.
محاسبه امتیاز برای مشاوره پایان نامه
در فرآیند ارزشیابی فعالیت های پژوهشی، مشاوره پایان نامه ها نیز دارای امتیازات مشخص و قابل توجهی است که به استادان و مشاوران تعلق می گیرد. این امتیازات اگرچه به اندازه سهم نویسندگان اصلی مقاله نیست، اما به عنوان یک فعالیت علمی معتبر در کارنامه پژوهشی افراد ثبت می شود. سیستم امتیازدهی به مشاوران بر اساس مقطع تحصیلی دانشجو و سطح پایان نامه تعریف شده است و هر چه مقطع بالاتر رود، امتیاز تعلق گرفته نیز افزایش می یابد. این تنوع در امتیازدهی نشان دهنده دقت نظر در سنجش میزان سختی و عمق پژوهش های انجام شده در مقاطع مختلف تحصیلی است.
بر اساس جدول ارزشیابی موجود، مقطع تحصیلی دانشجو تعیین کننده اصلی امتیاز مشاوره است. برای پایان نامه دکتری عمومی به ویژه در گروه پزشکی، امتیاز در نظر گرفته شده 2 امتیاز می باشد. در حالی که این رقم برای پایان نامه های دوره کارشناسی ارشد و همچنین دکتری داروسازی به 3 امتیاز افزایش می یابد. جالب توجه است که پایان نامه های دوره تخصصی با 3.5 امتیاز و پایان نامه های فوق تخصصی با 5 امتیاز ارزش گذاری شده اند. بالاترین امتیاز نیز به پایان نامه های مقطع دکتری تعلق دارد که 8 امتیاز کامل برای آن در نظر گرفته شده است.
نکته حائز اهمیت در این سیستم ارزشیابی، سهم مشاورین نسبت به استاد راهنما می باشد. بر اساس ضوابط اعلام شده، مشاورین پایان نامه به میزان 30 درصد امتیاز استاد راهنما را دریافت می کنند. این تناسب نشان می دهد که نقش مشاور هر چند مکمل و پشتیبان است، اما در مقایسه با هدایت اصلی پایان نامه توسط استاد راهنما، از وزن کمتری برخوردار می باشد. این سیاست گذاری باعث می شود تا انگیزه لازم برای پذیرش نقش مشاوره وجود داشته باشد، بدون آنکه از ارزش و جایگاه اصلی استاد راهنما کاسته شود.
رابطه بين نوع مجله و امتياز اكتسابی
نوع مجله ای که مقاله در آن منتشر می شود، تأثیر مستقیم و تعیین کننده ای بر میزان امتیاز کسب شده توسط پژوهشگران دارد. مجلات بین المللی معتبر که در پایگاه های معروفی مانند Web of Science و Scopus نمایه می شوند، به دلیل فرآیند داوری سختگیرانه و دامنه مخاطبان گسترده، بالاترین امتیازات را به خود اختصاص می دهند. این در حالی است که مجلات داخلی اگرچه نقش مهمی در انتشار پژوهش های بومی دارند، اما معمولا از اعتبار و امتیاز کمتری برخوردار هستند. تفاوت در میزان دیده شدن، استنادها و کیفیت داوری، عامل اصلی این شکاف امتیازی محسوب می شود.
انتشار مقاله در مجلات بین المللی علاوه بر امتیاز بالاتر، مزایای دیگری مانند افزایش استنادها و گسترش شبکه ارتباطات علمی را نیز به همراه دارد. مقالات منتشر شده در این مجلات به دلیل دسترسی پژوهشگران سراسر جهان، سریع تر دیده شده و بیشتر مورد استناد قرار می گیرند که این امر خود باعث افزایش داینامیک امتیازات می شود. در مقابل، مجلات داخلی محدود به مخاطبان بومی هستند و شانس کمتری برای دریافت استناد بین المللی دارند. با این وجود، انتشار در مجلات داخلی معتبر نیز برای تقویت پژوهش های منطقه ای و رفع نیازهای بومی ضروری بوده و امتیاز قابل قبولی را برای نویسندگان به ارمغان می آورد.
نقدهای وارد بر نظام كمی امتيازدهی
یکی از مهمترین چالش های نظام کمی امتیازدهی به مقالات، تاکید بیش از حد بر کمیت به جای کیفیت پژوهش ها می باشد. در این سیستم، محققان ترغیب می شوند تا با تقسیم تحقیقات خود به کوچکترین واحدهای قابل انتشار، تعداد مقالات خود را افزایش دهند. این رویکرد باعث تولید انبوه مقالات کم ارزش می شود که سهم ناچیزی در پیشرفت واقعی علم دارند و صرفا برای پر کردن کارنامه پژوهشی نوشته می شوند. در نتیجه، حجم علمی افزایش می یابد اما عمق و کیفیت تحقیقات تنزل پیدا می کند.
نقد دیگر به نظام امتیازدهی کمی، بی توجهی آن به تفاوت های حوزه های تخصصی مختلف است. در این سیستم، مقالات رشته های گوناگون با یک معیار مشترک سنجیده می شوند، در حالی که ماهیت پژوهش در علوم انسانی با علوم پایه یا پزشکی تفاوت اساسی دارد. سرعت انتشار یافته ها، تعداد استنادها و الگوی همکاری در این حوزه ها یکسان نیست و اعمال معیارهای یکسان باعث بی عدالتی در ارزیابی می شود. برای مثال، مقالات علوم انسانی معمولا استنادهای کمتری دریافت می کنند اما این به معنای کم ارزش تر بودن آنها نیست.
سومین چالش اساسی، ایجاد انگیزه برای رفتارهای فرصت طلبانه و غیراخلاقی در پژوهشگران است. تاکید صرف بر کمیت مقالات باعث شده پدیده هایی مانند خرید و فروش نویسندگی، سرقت علمی و حتی تشکیل کارگاه های مقاله نویسی با رویکرد تولید انبوه رواج پیدا کند. پژوهشگران برای کسب امتیاز بیشتر، به جای تمرکز بر حل مسائل واقعی و انجام تحقیقات عمیق، به دنبال راه های میانبر و افزایش سریع تعداد مقالات خود هستند که این امر سلامت علمی جامعه را به خطر می اندازد.
راهكارهای افزايش دادن امتياز مقالات
انتخاب مجلات معتبر و دارای رتبه Q1 و Q2 یکی از موثرترین راهکارها برای افزایش امتیاز مقاله علمی پژوهشی به شمار می رود. مجلات نمایه شده در پایگاه های معتبر بین المللی مانند Web of Science و Scopus، به دلیل فرآیند سختگیرانه داوری و اعتبار بالای علمی، امتیاز بسیار بیشتری نسبت به مجلات داخلی یا نامعتبر دارند. پژوهشگران باید پیش از ارسال مقاله، اعتبار مجله مورد نظر را از طریق بررسی ضریب تأثیر، رتبه بندی Quartile و سابقه انتشار آن بررسی کنند. انتشار مقاله در مجلات با ضریب تأثیر بالا، شانس دریافت استنادهای بعدی را نیز افزایش داده و ارزش علمی پژوهش را چند برابر می کند.
همکاری علمی با پژوهشگران بین المللی یکی دیگر از راهبردهای کلیدی برای ارتقای سطح مقالات و کسب امتیاز بالاتر محسوب می شود. مقالات حاصل از همکاری های بین المللی معمولا از دیده شدن بیشتری برخوردار هستند و به دلیل تنوع دیدگاه ها و تخصص های مختلف، کیفیت علمی بالاتری پیدا می کنند. این نوع مقالات شانس بیشتری برای انتشار در مجلات معتبر دارند و به دلیل شبکه گسترده ارتباطات پژوهشگران بین المللی، سریع تر و بیشتر مورد استناد قرار می گیرند. علاوه بر این، بسیاری از سیستم های ارزشیابی علمی برای مقالات بین المللی امتیاز ویژه ای در نظر می گیرند.
سومین راهکار مؤثر، توجه به موضوعات بین رشته ای و ترکیب تخصص های مختلف در قالب تیم های تحقیقاتی بین المللی می باشد. پژوهش هایی که مرزهای دانش را در هم می شکنند و از ترکیب چند رشته تخصصی به وجود می آیند، معمولا در مجلات معتبر با استقبال بیشتری روبرو می شوند. تشکیل تیم های تحقیقاتی متشکل از پژوهشگرانی از کشورها و رشته های مختلف، علاوه بر افزایش کیفیت کار، امکان انتشار در مجلات با ضریب تأثیر بالا را فراهم می کند.
جمع بندی
امتياز مقاله علمی پژوهشی نقشی دوگانه و حياتی در ساختار علمی كشور ايفا می كند. از يك سو، اين امتياز به عنوان سنگ بنای آيين نامه های ارتقای اساتيد، مسير پيشرفت شغلي و مالی اعضای هيات علمي را تعيين می كند و از سوی ديگر، با افزايش ديد (visibility) بين المللی ايران در پايگاه های معتبری مانند Scopus و Web of Science، به موتور محرك پيشرفت علمی كل كشور تبديل شده است. هرچند جدول تقسيم امتيازات بين نويسندگان، توزيع عادلانه بر مبنای نقش و تعداد مشاركت كنندگان را نشان می دهد، اما بايد پذيرفت كه اين نظام كمی، اگرچه با نقدهايی نيز همراه است، به دليل عينيت و قابليت مقايسه، به ابزاری استاندارد برای ارزيابی خروجی پژوهش در سطح جهان مبدل گشته است. بنابراين، سرمايه گذاری هدفمند برای افزايش اين امتيازها و اصلاح مستمر آيين نامه های مربوطه، بايد در اولويت سياست های پژوهشی كشور قرار گيرد.
