arrow
arrow

 پایان‌نامه یا تز یا رساله نوشتاری است که دانشجویان در موضوعی خاص مربوط به رشته ی تحصیلی خود، برای دریافت مدرک تحصیلی می‌نویسند. در پایان‌نامه دانشجویان موضوع یا سؤالی را بررسی کرده و از راه تجزیه و تحلیل و یا تجارب عملی و یا آزمایشی به آن پاسخ می‌دهند. به بیان دیگر پایان‌نامه شامل استدلال موضوعی، ارائه پژوهشی تجربی، حاصل کارآموزی و یا عصاره‌ای از درس‌های آموخته‌ شده در دوران تحصیلی دانشجوست که با راهنمایی اساتید نگارش و تدوین می‌شود. پایان‌نامه با عنوان و محتوای تکراری در هیچ سیستم آموزشی و در هیچ مقطع تحصیلی‌ای تعریف نشده‌است و همه دانشجویان موظف به نگارش پایان‌نامه با موضوع و محتوای جدید هستند.اغلب پایان نامه های دوره کارشناسی به صورت نوشتاری حاصل از گردآوری تحقیقات دیگر می باشد. در حالی که پایان نامه در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری لزوماً باید موضوع جدیدی را مورد هدف قرار دهد (ویکی پدیا).

پايان نامه به عنوان خروجي حاصل از تلاش و دانش اندوزي در مقاطع مختلف تحصيلي دانشگاه ها از اهميت و جايگاه ويژه اي برخوردار است. در واقع پايان نامه را مي توان آئينه تمام نماي فعاليت هاي علمي دانشجو در دوران تحصيل دانست كه صرف نظر از ابعاد علمي آن بيان كننده تجارب مشهود و انعكاس يافته مجموعه فراگرفته هاي وي در طول دوران تحصيل است. ابعاد، زوايا و غناي پايان نامه ها با توجه به افزايش مقطع تحصيلي (کاردانی، كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكتري) افزون می شود.

 

راهنمای نگارش پایان نامه
قسمت های کلی یک پایان نامه در حالت استاندارد عموماً شامل موارد زیر می باشد:

 

چکیده
چکیده دارای چهار بخش مقدمه، روش کار، نتایج و نتیجه گیری و کلمات کلیدی می باشد. که در یک یا دو صفحه گنجانده می شوند.

 

فصل اول
در این فصل غالباً به کلیات تحقیق نظیر بیان مسأله تحقیق، اهداف و فرضیه های تحقیق، ضرورت های انجام تحقیق، اثرات مهم مطالعه بر مسأله از نظر بهبود آن، محدوده مکانی و دامنه اثر مسأله در جامعه علمی و اجتماع، تعریف مفاهیم و اصطلاحات و متغیرهای تحقیق، پیش فرض های پژوهشی و محدودیت ها و چارچوب پروژه پرداخته می شود.
به طور کلی فصل اول باید به گونه ای نوشته شود که در آن صورت مسأله یا اصل مطلب پروژه کاملاً مشخص شود.

 

نکته: توجه داشته باشید که در پایان نامه عموماً به یک مسأله خاص پرداخته می شود و افرادی که آن را مطالعه می کنند، اطلاعات تخصصی وسیعی دارند و مایلند بدانند که زمینه مورد بحث رساله چه بوده است که ارزش آن را یافته که به عنوان رساله مورد تحقیق قرار گیرد و از طرف دیگر ارزش وقت آنها این امکان را نمی دهد تا تمام رساله را بخوانند. بنابراین ابتدا فصل اول را قرائت می کنند تا با صرف وقت کمتری با اصل مطلب و صورت مسأله پروژه آشنا شوند و در صورتیکه مسأله مورد بحث مورد توجه آنها قرار گرفت آنگاه به فصل آخر مراجعه کرده تا نتیجه اصلی موضوع را بدانند. و حال اگر نیاز به جزئیات بیشتری در فهم مطالب بود به کل رساله مراجعه کرده و جزئیات را بررسی می کنند.

 

فصل دوم
معمولاً این فصل در ابتدا به سوابق مطالعاتی یا پیشینه تحقیق و سپس به مباحث نظری یا ادبیات تحقیق اشاره دارد. البته در برخی پایان نامه ها به چارچوب نظری تحقیق (که اشاره به چارچوب فکری مشخص است که محقق قصد دارد بر پایه آن رویکرد به مطالعه موضوع تحقیق خود بپردازد.) نیز اختصاص دارد.
متونی که در این فصل مورد بررسی قرار می گیرند ، شامل مقالات، تزها، پروژه ها، کتاب ها، کنفرانس ها، سؤالات مطرح شده و یافته ها تا زمان حاضر می باشند.

 

فصل سوم
در این فصل به روش اجرای تحقیق پرداخته می شود. که شامل مواردی چون نوع تحقیق، محیط و مواد تحقیق، حجم نمونه، روش های نمونه گیری، روش به کار رفته در این تحقیق و دلایل آن، روش جمع آوری اطلاعات، روش تجزیه و تحلیل داده ها، انواع آزمون های آماری، تعاریف، اختصارات و نشانه های ریاضی، ارائه مباحث ضروری عددی، برنامه کامپیوتری استفاده شده و مراحل کل انجام کار می باشند.

 

فصل چهارم در این فصل به تجزیه و تحلیل داده ها ی تحقیق و آزمون فرضیه ها پرداخته شده و به سؤالات, اهداف و فرضیاتی که در تحقیق بیان شده اند, پاسخ داده می شود. و در این راستا معمولاً از جداول, نمودارها و آزمون های آماری استفاده می گردد. البته ضروری است که در ابتدا یافته ها با جملات ساده و روان بیان شوند و سپس برای بیان جزییات بیشتر به جداول, نمودارها و ... استناد شود.

 

فصل پنجم
این فصل به بیان یافته ها و نتیجه گیری تحقیق اختصاص دارد. در این فصل نتایج حاصله مورد بحث و بررسی قرار گرفته و این نتایج با نتایج حاصل از سایر مطالعات مقایسه می شوند. محدودیت های پژوهش، کاربردهای عملی و تئوری، نتیجه گیری نهایی و ارائه پیشنهادات تحقیقاتی برای آینده در این فصل گنجانده می شوند.

 

منابع
در این بخش منابعی که در بخش های مختلف تحقیق از آنها استفاده شده است معرفی می شوند. ذکر منابع علاوه بر اعتبار بخشیدن به تحقیق نشانگر رعایت اصول اخلاقی تحقیق نیز می باشد. و در واقع یکی از ملاک های ارزشیابی یک تحقیق علمی چگونگی استفاده از منابع دسته اول و بروز است.
منابعی که در یک پایان نامه می توان به آنها استناد کرد عبارتند از:
کتابهای منتشر شده در زمینه پژوهش مورد نظر : هرچه کتابها بروزتر و از منابع دانشگاهی و تحقیقاتی شناخته شده تر باشد و از وزن علمی بالاتری برخوردار باشد در پژوهش با اطمینان بیشتری می توان از آنها استفاده نمود .
مقالات علمی منتشر شده در مجلات علمی ـ پژوهشی و علمی ـ ترویجی
پایان نامه ها ی دکتری و کارشناسی ارشد دانشجویان دانشگاه ها
مقالات منتشر شده در همایشها و کنفرانسهای علمی معتبر
سایت های علمی شبکه اینترنت